Team building που αλλάζει πραγματικά τη δυναμική: 6 αντιδημοφιλείς απόψεις

Ξεκινώντας με μια παραδοχή
Το team building συχνά μέσα στις επιχειρήσεις και τις ομάδες έχει γίνει κάτι σαν τελετουργικό. Μια μέρα έξω από το γραφείο, μια δραστηριότητα που μας βγάζει από τη ρουτίνα, ένα τραπέζι στο τέλος. Κάποιοι κουρασμένοι, αλλά ευχαριστημένοι, άλλοι με χαμόγελα και άλλοι με πιο κυνική διάθεση. Τη Δευτέρα όμως τι αλλάζει;
Όσοι δουλεύουμε με ομάδες,ως σύμβουλοι, ως HR, ως managers, έχουμε σχεδιάσει, έχουμε επιλέξει ή έχουμε συμμετάσχει σε τέτοιες μέρες. Κάποιες ήταν χρήσιμες. Πολλές ήταν απλώς ευχάριστες.
Το ερώτημα που με απασχολεί δεν είναι αν το team building «αξίζει». Είναι κάτι πιο συγκεκριμένο: τι χρειάζεται για να αλλάξει πραγματικά ο τρόπος που μια ομάδα σκέφτεται, αποφασίζει και σχετίζεται; Και πώς μπορεί ένα team building αυτό να το στηρίξει αντί να μείνει στην επιφάνεια.
Στην προσπάθειά μου να το απαντήσω αυτό, για να έχω μια πιο σοβαρή πρόταση για τους πελάτες μας, ήρθα αντιμέτωπη με τις παρακάτω σκέψεις.
1. Το team building δεν φτιάχνει ομάδες. Τις αποκαλύπτει.
Αν μια ομάδα δεν έχει ξεκάθαρο στόχο και κατεύθυνση, έχει θολούς ρόλους ή ανταμείβει ατομικά ενώ ζητά συνεργασία, καμία δραστηριότητα δεν θα το διορθώσει, μπορεί όμως να το αποκαλύψει και να αποτελέσει μια κοινή παραδοχή προς το σύστημα και να δημιουργήσει ευκαιρίες για πιο σωστή κατεύθυνση. Ο Richard Hackman και η Ruth Wageman, μετά από δεκαετίες έρευνας, κατέληξαν στον κανόνα 60-30-10: περίπου το 60% της διαφοράς στην απόδοση μιας ομάδας κρίνεται πριν καν συναντηθούν τα μέλη, στον σχεδιασμό της. Το 30% στο πώς «ξεκινά». Μόνο το 10% στην παρέμβαση που γίνεται στην πορεία.
Το συνηθισμένο team building ζει μέσα σε αυτό το 10%. Δεν είναι άχρηστο. Αλλά όταν του ζητάμε να επισκευάσει ένα πρόβλημα σχεδιασμού, του ζητάμε κάτι που δεν μπορεί να κάνει. Αυτό που μπορεί να κάνει, αν το αφήσουμε, είναι να φέρει το πρόβλημα στο τραπέζι. Και το αποτέλεσμα θα κριθεί τι θα γίνει στο τραπέζι.
2. Η καλή διάθεση δεν είναι αλλαγή δυναμικής.
Η έρευνα είναι εδώ αποκαλυπτική. Μια μετα-ανάλυση του 1999 (Salas et. al..) δεν βρήκε σημαντική συνολική επίδραση του team building στην απόδοση. Η νεότερη και ευρύτερη μετα-ανάλυση του 2009 (Klein κ.ά.) βρήκε μέτρια θετική επίδραση, ισχυρότερη όμως με το πώς νιώθουν οι άνθρωποι και με τις διαδικασίες, παρά με το αποτέλεσμα.
Η καλή διάθεση έχει αξία. Αλλά η δυναμική μιας ομάδας δεν είναι ένα συναίσθημα. Είναι ένα σύνολο μοτίβων: ποιος μιλάει πρώτος, ποιος σωπαίνει, τι δεν λέγεται ποτέ, τι κάνουμε στην ένταση, πώς μοιράζεται η ευθύνη, τι δίνει νόημα… Τα μοτίβα επιβιώνουν άνετα και μετά από μια χαρούμενη μέρα.
3. Η πιο αποτελεσματική δραστηριότητα είναι συχνά η πιο «βαρετή».
Στις ίδιες μετα-αναλύσεις, αυτό που ξεχώρισε στην απόδοση δεν ήταν οι διαπροσωπικές ασκήσεις (αυτό πολύ με στεναχώρησε). Ήταν η αποσαφήνιση ρόλων και η κοινή θέση στόχων. Δηλαδή ερωτήσεις όπως: Ποιος αποφασίζει τι; Ποιος περιμένει τι από ποιον; Τι κάνουμε όταν δύο προτεραιότητες συγκρούονται;
Δεν φωτογραφίζονται ωραία για το LinkedIn. Αλλά είναι οι συζητήσεις που μειώνουν ή θέτουν τις καθημερινές τριβές στη σωστή βάση. Κάτι που δεν μπορεί να επουλωθεί με ένα escape room ή μπορεί ακριβώς με τη βοήθεια του escape room να αναβληθεί και να μπει κάτω από το χαλί.
4. Μια ομάδα χρειάζεται συνοχή. Χρειάζεται και περισσότερη διαφωνία.
Τα περισσότερα team building στοχεύουν στο «να δεθούμε». Όμως οι ομάδες που είναι πολύ δεμένες έχουν έναν γνωστό κίνδυνο: προστατεύουν τη συμφωνία τους αντί για την ποιότητα των αποφάσεών τους. Ο Irving Janis το ονόμασε groupthink ήδη από τη δεκαετία του ’70.
Η πραγματική αλλαγή δυναμικής δεν είναι να συμφωνούμε περισσότερο. Είναι να μπορούμε να διαφωνούμε χωρίς να καταρρεύσει η σχέση. Αυτό δεν χτίζεται με παιχνίδια συνεργασίας. Χτίζεται όταν μια πραγματική διαφωνία βγαίνει στο φως και η ομάδα βλέπει ότι επιβίωσε. Στα δικά μου μάτια τουλάχιστον, ένα team building για να είναι αποτελεσματικό αφού ξεκινήσει με το ζέσταμα της σχέσης και δημιουργήσει το κατάλληλο κλίμα ασφάλειας, χρειάζεται να αγγίξει και αυτό που ως τώρα δεν αγγίζεται για να προχωρήσει η ομάδα, και τη Δευτέρα να είμαστε διαφορετικοί.
5. Αν δεν μιλήσουμε για τη σχέση ισχύος και ευθύνης, η δραστηριότητα αναπαράγει και δεν παράγει αλλαγή
Παρατηρήστε ποιος αναλαμβάνει τα ηνία σε ένα «ισότιμο» παιχνίδι. Σχεδόν πάντα είναι οι ίδιοι άνθρωποι που τα κρατούν και στη δουλειά. Ο Arnold Mindell μιλάει εκτενώς για το rank και πώς αυτό διαμορφώνει τις σχέσεις και τα αποτελέσματα αυτών στις ομάδες: η θέση, η εμπειρία, η ευχέρεια λόγου, η ασφάλεια που έχουμε ή δεν έχουμε. Αυτά δεν μένουν στο γραφείο όταν βγαίνουμε εκδρομή.
Ένα team building που αλλάζει τη δυναμική κάνει την ισχύ ορατή και συζητήσιμη, χωρίς να την δαιμονοποιεί. Γιατί η ισχύς δεν είναι το πρόβλημα όσο αξιοποιείται συνειδητά.
6. Η ασφάλεια δεν επιβάλλεται σε μια μέρα. Ούτε η ευάλωτη έκθεση.
Ασκήσεις που ζητούν από τους ανθρώπους να «ανοιχτούν» μπροστά στον προϊστάμενο δεν παράγουν εμπιστοσύνη. Συχνά παράγουν ένα σκηνικό ειλικρίνειας. Η Amy Edmondson περιγράφει την ψυχολογική ασφάλεια ως κλίμα που χτίζεται στον χρόνο. Κυρίως από το πώς αντιδρούν οι ισχυρότεροι στην κακή είδηση, στο λάθος, στην ερώτηση που δεν ήθελαν να ακούσουν.
Μια μέρα μπορεί να ανοίξει μια συζήτηση. Η δυναμική αλλάζει στις επόμενες δέκα συναντήσεις αν κάποιος φροντίσει να υπάρξουν.
Τι κάνει τελικά τη διαφορά
Αν συμπυκνώσω όλα τα παραπάνω σε μία φράση: το team building που αλλάζει τη δυναμική δεν είναι μια εκδήλωση, ένα event. Είναι διεργασία. Στην πράξη αυτό σημαίνει τρία πράγματα:
- Διάγνωση πριν τη δραστηριότητα. Τι ακριβώς θέλουμε να αλλάξει; Τι συμβαίνει σήμερα στις συναντήσεις, στις αποφάσεις, στην επικοινωνία, στην ευθυγράμμιση; Τι βήματα είμαστε διατεθειμένοι να κάνουμε;
- Δουλειά πάνω στην πραγματική δουλειά. Πώς συνδέονται οι ρόλοι και οι στόχοι; Πώς λαμβάνονται αποφάσεις; Ποιοι είναι μερικοί τρόποι παραγωγικής διαφωνίας; Η βιωματική άσκηση έχει θέση για να οδηγεί εκεί.
- Συνέχεια μετά. Ποιες συμφωνίες θα στηρίξουν την επόμενη μέρα στην καθημερινότητα; Τι καταφέραμε; Τι μας εμπόδισε; Τι στήριξη χρειαζόμαστε για να μην διατηρήσουμε σταθερή την κατεύθυνση;
Δεν ισχυρίζομαι ότι οι απόψεις αυτές ισχύουν παντού. Υπάρχουν ομάδες που χρειάζονται πρώτα από όλα να γνωριστούν και εκεί μια κοινή εμπειρία είναι ακριβώς αυτό που χρειάζεται. Αλλά αν η ερώτηση είναι «πώς αλλάζει η δυναμική», τότε η απάντηση βρίσκεται λιγότερο στο τι κάνουμε εκείνη τη μέρα και περισσότερο στο τι τολμάμε να κοιτάξουμε.
Στην DOT σχεδιάζουμε παρεμβάσεις για ομάδες με αυτή τη λογική. Αν αναρωτιέστε τι θα χρειαζόταν η δική σας ομάδα, ελάτε να το κουβεντιάσουμε ουσιαστικά – όχι μέσα από ένα κατάλογο δραστηριοτήτων και εναλλακτικών χώρων.
Συχνές Ερωτήσεις:
Δηλαδή τα κοινά παιχνίδια και οι εξορμήσεις είναι άχρηστα;
Όχι. Μπορεί να είναι πολύτιμα για γνωριμία, αναγνώριση ή απλώς χαρά που είναι σημαντικό κομμάτι της ζωής της ομάδας. Απλώς δεν χρειάζεται να προσδοκούμε ότι τέτοιες δραστηριότητα θα αλλάξουν τον τρόπο που δουλεύει μια ομάδα
Πώς καταλαβαίνω αν η ομάδα μου χρειάζεται διασκέδαση ή δουλειά στη δυναμική;
Μια χρήσιμη ερώτηση: υπάρχει κάτι που όλοι ξέρουν αλλά κανείς δεν το λέει στις συναντήσεις; Αν ναι, μια εξόρμηση δεν θα το αγγίξει.
Ποιος πρέπει να συμμετέχει; Και ο προϊστάμενος;
Κατά κανόνα ναι. Αν η δυναμική περνάει από τον προϊστάμενο, η αλλαγή περνάει κι αυτή από εκεί. Χρειάζεται όμως προετοιμασία μαζί του πριν, ώστε η παρουσία του να ανοίγει χώρο και όχι να τον κλείνει.
Πόσο διαρκεί μια τέτοια παρέμβαση;
Εξαρτάται από το τι θέλουμε να αλλάξει. Συνήθως δουλεύει καλύτερα μια σύντομη διάγνωση, μια βασική συνάντηση εργασίας και μια επανασύνδεση αργότερα, παρά μια μεγάλη μεμονωμένη μέρα..
Βιβλιογραφία:
- Edmondson, A. C. (2018). The Fearless Organization: Creating Psychological Safety in the Workplace for Learning, Innovation, and Growth. Wiley.
- Hackman, J. R. (2011). Collaborative Intelligence: Using Teams to Solve Hard Problems. Berrett-Koehler.
- Janis, I. L. (1972). Victims of Groupthink. Houghton Mifflin.
- Klein, C., DiazGranados, D., Salas, E., Le, H., Burke, C. S., Lyons, R., & Goodwin, G. F. (2009). Does team building work? Small Group Research, 40(2), 181–222.
- Mindell, A. (1995). Sitting in the Fire: Large Group Transformation Using Conflict and Diversity. Lao Tse Press.
- Salas, E., Rozell, D., Mullen, B., & Driskell, J. E. (1999). The effect of team building on performance: An integration. Small Group Research, 30(3), 309–329.
- Wageman, R., & Lowe, K. (2019). Designing, launching, and coaching teams: The 60–30–10 Rule and its implications for team coaching. Στο K. Lowe (επιμ.), The Practitioner’s Handbook of Team Coaching (σσ. 121–137). Routledge.
Image designed by Magnific
